,

Πώς η κοινή λογική παραπλανά (κοινότυπες λογικές πλάνες)

Λογικές πλάνες...


Στατιστικές μικρών αριθμών (Statistics of Small Numbers)

Το να βγάζει κανείς συμπεράσματα από δείγματα δεδομένων τόσο μικρά, που δεν έχουν νόημα, είναι συνηθισμένο στις ψευδο-επιστήμες. Κάπως έτσι βγάζουμε αυθαίρετα συμπεράσματα από δείγματα μικρού μεγέθους:

-Μόλις έριξα εξάρες! Αυτά τα ζάρια είναι γούρικα.
-Ο γείτονάς μου είναι Παπάς και καπνίζει συνέχεια, οπότε μάλλον οι περισσότεροι Παπάδες καπνίζουν σαν φουγάρα και δεν έχουν εγκράτεια
-Πήγα σε ένα  βελονιστη και νιώθω καλύτερα άρα ο βελονισμός δουλεύει.
- Πέρασα τρείς φορές στις 8 το πρωί, πριν τη δουλειά,  από το τάδε κατάστημα και ηταν κλειστό, άρα έκλεισε μάλλον γενικά. Τον κακομοίρη!
-Πήγα και σε τρία μεγάλα καταστήματα και δεν βρήκα το Χ μπουφάν, άρα εξαντλήθηκε, για να μην το έχουν αυτοί , σιγά μην υπάρχει αλλού. 

Και για να το πούμε απλά: αν κάποιος μπεί σε ένα σπίτι και τα 2 πρώτα δωμάτια είναι βαμμένα μπλέ και φύγει παίρνοντας σαν δεδομένο ότι όλο το σπίτι είναι βαμμένο μπλέ, μπορεί να κάνει λάθος. Δεν είναι απίθανο να είναι ολο μπλέ, αλλα δεν είναι και βέβαιο. 

  
Ύπουλες Λέξεις (Weasel words)

Οι ύπουλες λέξεις χρησιμοποιούνται συνήθως ως προτάσεις, πχ: «Έχει προσδιοριστεί» ή «Έχει αποδειχθεί» ή «Είναι προφανές πως», υπονοώντας πως κάποιος ισχυρισμός υποστηρίζεται από δεδομένα χωρίς όμως να αναφέρεται τίποτα για την φύση τους. Γίνεται με τρεις τρόπους συνδυαστικά (για ακόμα καλύτερα αποτελέσματα!):
  • Δίνεται βαρύτητα στο περιεχόμενο της πρότασης χρησιμοποιώντας τις λέξεις "ειδικοί..(π.χ υποστηρίζουν)" και "πολλοι, αρκετοι... (π.χ υποστηρίζουν)" (δεν αναφέρεται ποτέ όμως ποιοί ειδικοί ή ποιοί είναι "οι πολλοί, αρκετοί")
  • Χρήση παθητικής φωνής ώστε να μην γίνει αναφορά στο ποιός υποστηρίζει αυτο που θα πούμε: "έχει ειπωθεί", "υποστηρίζεται...", "συζητιέται...", "έχει αποδειχθεί.." (ναι, αλλα από ποιόν; από ποιούς;)
  • Χρήση επιρρημάτων που πιθανολογούν υπέρ της θέσης μας "συχνά", "συνήθως, "πολλές φορές", "η πλειοψηφία", "ενα συντριπτικό ποστοστο που φθάνει το.." (χωρίς όμως να αναφέρεται ποτέ επακριβώς η συχνότητα ή πόσες φορές κ.ο.κ).
Είναι ίσως ο πιο κοινός και... ύπουλος τρόπος να υποστηρίξουμε το οτιδήποτε ψευδώς!  

Μερικά κοινά παραδείγματα που βλέπουμε κυρίως στα media, άλλα και σε συζητήσεις:

  • "Σύμφωνα με έρευνα γνωστού πανεπιστημίου.." (ποιου; πότε; έρευνα σε ποντίκια; σε ανθρώπους; συμφωνεί όλη η επιστημονική κοινότητα;)
  • "Βγήκαν νέα στοιχεία που δείχνουν ότι το ηλεκτρονικό τσιγάρο κάνει κακό (ή το αντίθετο)..." (παθητική φωνή.. από ποιους;)
  • "Σύμφωνα με πληροφορίες...." (ποιών; μπορούμε να τους εμπιστευθούμε; Αυτό σίγουρα όλοι το έχουμε ακούσει στα κανάλια και διαβάσει σε "ψαγμένα" και καλά άρθρα εφημερίδων!)


 Παρατηρησιακή Επιλογή (Observational Selection)

Η παρατηρησιακή επιλογή είναι η διαδικασία της διατήρησης του δείγματος των δεδομένων που συμφωνεί με την παραδοχή σας, και παράλειψης του δείγματος των δεδομένων που δεν το κάνει. 

Η παρατηρησιακή επιλογή είναι επίσης ένα εργαλείο που χρησιμοποιείται κάποιες φορές από δημοσκοπήσεις για να βγουν τα επιθυμητά αποτελέσματα της έρευνας, ρωτώντας μόνο άτομα που έχουν προδιάθεση να απαντήσουν στην δημοσκόπηση με τον τρόπο που ο δημοσκόπος θέλει.

Δημοσθένης (νεφελίμ, ελοχίμ και τα ρέστα)
: Το πρόσωπο του Σατανά είναι ευδιάκριτο στους καπνούς από τους Δίδυμους Πύργους! 
κεπτόμενος) τηλεθεατής: Μα σε ένα από τα άλλα 950.000 καρέ του φιλμ, ο καπνός μοιάζει με τον Πολάκη, σε μια άλλη, μοιάζει με το εικονίδιο των Windows ΧΡ και σε ένα άλλο μοιάζει με ένα χάρτη του Παρισιού. Στα περισσότερα μοιάζει απλά για... καπνός!

Εάν συγκρατήσουμε το 1 δείγμα απο το 1 εκατομύριο δείγματα, αλλά  αγνοήσουμε τα αλλά 999.999 δείγματα, οδηγούμαστε σε πλάνη... (
Πηγή)